TECVİD DERSLERİ
İçerikgöster

9. Ders – Zamir Hâ’sının Uzatılması

Sıletü Hâi’d-Damîr

(صِلَةُ هَاءِ الضَّمِيرِ)

Derse Giriş

Kur’ân-ı Kerîm’de kelime sonunda bulunan
ه ـه
harflerinin bir kısmı, üçüncü şahıs müzekker tekil zamiri olarak kullanılır.
Bu hâya tecvid ve kıraat terminolojisinde
Hâ-i Damîrveya
Hâ-i Kinâyedenir.

لَهُ     عَلَيْهِ     بِهِ

Bu zamir hâsı bazı durumlarda kendisinden sonra kısa bir
vavveyayâsesi meydana getirilerek
uzatılır; bazı durumlarda ise herhangi bir uzatma yapılmadan okunur.
Bu uygulamayasılaadı verilir.

Bu Dersin Sonunda

  • Hâ-i Damîr kavramını tanıyabileceksiniz.
  • Zamir hâsının ne zaman sıla ile okunacağını belirleyebileceksiniz.
  • Sıletü’s-Suğrâ ile Sıletü’l-Kübrâ arasındaki farkı anlayabileceksiniz.
  • Hâ-i Damîr’in uzatılmadığı durumları ayırt edebileceksiniz.
  • Vasıl ile vakıf hâlindeki okuma farkını uygulayabileceksiniz.

1. Hâ-i Damîr Nedir?

Hâ-i Damîr, kendisinden daha önce zikredilmiş olan
müzekker, müfred ve gâibbir isme dönen
هُ / هِ
zamiridir.

Örnek:
لَهُ     بِهِ     عَلَيْهِ

Buradaki
هُ / هِ
harfi kendisinden önce zikredilmiş bir kişi veya varlığın yerine kullanılan zamirdir.

2. Sıla Nedir?

Sıla, hâ-i damîrin sesini kendisinden sonraki harfe bağlarken
kısa bir med sesiyle uzatmaktır.

Hâ Ötreli İse

ـهُۥ

Hâ’dan sonra hafif birvavsesi meydana gelir.

Hâ Esreli İse

ـهِۦ

Hâ’dan sonra hafif biryâsesi meydana gelir.

Temel Kural

Hâ-i Damîr,vasıl hâlindeve genel kural olarak
kendisinden önceki harf harekeli olduğunda sıla ile okunur.
Sılanın miktarını ise hâdan sonra gelen harf belirler.

3. Sıletü’l-Kübrâ
(صِلَةُ الْكُبْرَى)

Hâ-i Damîr sıla ile okunacak durumdayken,
hâdan sonra hemze-i kat’
ء
gelirse meydana gelen sıla
Sıletü’l-Kübrâolarak adlandırılır.

Bu uygulama meddi munfasıla benzer.
Bu derste takip edilen okuyuşta
4 hareke miktarıuzatılır.

Sıletü’l-Kübrâ Örnekleri

لَمْ يَرَهُ ۤأَحَدٌ
رَبُّهُ ۤأَسْلِمْ
مَالُهُ ۤإِذَا
عَهْدَهُ ۤأَمْ
وَلَهُ ۤأُخْتٌ
عِلْمِهِۤ إِلَّا

4. Sıletü’s-Suğrâ
(صِلَةُ الصُّغْرَى)

Hâ-i Damîr sıla ile okunacak durumdayken,
kendisinden sonrahemze dışında harekeli herhangi bir harf
gelirse bunaSıletü’s-Suğrâdenir.

Sıletü’s-Suğrâ’da hâ
2 harekeyani bir elif miktarı uzatılır.

Sıletü’s-Suğrâ Örnekleri

وَإِنَّهُ عَلَى
فَأُمُّهُ هَاوِيَةٌ
مَالُهُ وَمَا كَسَبَ
وَامْرَأَتُهُ حَمَّالَةَ
وَلَمْ يَكُنْ لَهُ كُفُوًا
حَوْلَهُ ذَهَبَ

5. Sıletü’s-Suğrâ ve Sıletü’l-Kübrâ Arasındaki Fark

HükümHâdan SonraUzatma
Sıletü’s-SuğrâHemze dışında harekeli harf2 hareke
Sıletü’l-Kübrâء
Hemze		4 hareke

6. Hâ-i Damîr Hangi Durumlarda Uzatılmaz?

1. Hâdan Önce Med Harfi Bulunursa

Hâ-i Damîrden önce bir med harfi bulunursa genel kural olarak
hâya ayrıca sıla yapılmaz. Hâdan sonra gelen harf de bu hükmü değiştirmez.

رَدَدْنَاهُ أَسْفَلَ
أَنزَلْنَاهُ فِي
فِيهِ هُدًى
بَنِيهِ وَيَعْقُوبُ
عَقَلُوهُ وَهُمْ
تَكْتُبُوهُ صَغِيرًا

2. Hâdan Önce Sakin Bir Harf Bulunursa

Hâ-i Damîrden hemen önce sakin bir harf bulunması durumunda
genel kural olarak sıla yapılmaz.

إِلَيْهِ رَاجِعُونَ
تَلْقَوْهُ فَقَدْ
فَلْيَصُمْهُ وَمَنْ
مِنْهُ أَكْبَرُ
يُدْخِلْهُ جَنَّاتٍ
أَهْلَكَتْهُ وَمَا

3. Hâdan Sonra Vasıl Hemzesi Gelirse

Hâ-i Damîrden sonra
hemze-i vasıl
ٱ
ile başlayan bir kelime gelirse, vasıl hâlinde bu hemze düşer.
Böylece hâ doğrudan sonraki sakin veya şeddeli harfe bağlanır ve
sıla yapılmaz.

أَنَّهُ الْحَقُّ
لَهُ الْمُلْكُ
لَهُ اتَّقِ اللهَ
هَذِهِ الْقَرْيَةِ
لِقَوْمِهِ اسْتَعِينُوا
بِهِ الْمَاءَ

7. Vakıf Yapıldığında Sıla Olur mu?

Önemli Kural:

Hâ-i Damîrde sıla, esas itibarıylavasıl hâline ait bir hükümdür.
Hâ üzerinde vakıf yapılırsa sıla düşer ve ayrıca vav veya yâ sesi meydana getirilmez.

8. Sıla Hükmünü Nasıl Belirleriz?

  1. Önce hâ’nın zamir olup olmadığını belirleyin.
  2. Vakıf mı, vasıl mı yapıldığını kontrol edin.
    • Vakıfta → sıla yapılmaz.
    • Vasılda → diğer şartlara bakılır.
  3. Hâdan önceki harfe bakın.
    • Harekeli ise → sıla ihtimali vardır.
    • Sakin veya med harfi ise → genel olarak sıla yapılmaz.
  4. Hâdan sonraki harfe bakın.
    • Hemze-i kat’ ise → Sıletü’l-Kübrâ.
    • Başka harekeli harf ise → Sıletü’s-Suğrâ.
    • Hemze-i vasıl ise → vasılda sıla yapılmaz.

9. Hızlı Hatırlatma Tablosu

DurumHükümMiktar
Öncesi harekeli, sonrası hemzeSıletü’l-Kübrâ4 hareke
Öncesi harekeli, sonrası başka harekeli harfSıletü’s-Suğrâ2 hareke
Öncesi sakinSıla yok—
Öncesi med harfiSıla yok—
Sonrasında hemze-i vasılVasılda sıla yok—
Hâ üzerinde vakıfSıla yok—

10. Sık Yapılan Hatalar

1. Her kelime sonundaki hâ’yı uzatmak
Sıla hükmü öncelikle zamir hâsıyla ilgilidir. Her
ه
aynı hükme tabi değildir.
2. Hâdan önceki harfi kontrol etmemek
Hâdan önceki harfin harekeli veya sakin oluşu hükmün temel unsurlarındandır.
3. Suğrâ ve Kübrâ’yı birbirine karıştırmak
Hâdan sonraki harf hemze ise Kübrâ; başka harekeli bir harf ise Suğrâ uygulanır.
4. Vakıfta da sıla yapmak
Sıla vasıl hükmüdür. Hâ üzerinde vakıf yapıldığında sıla uygulanmaz.

11. Uygulama Çalışması

Aşağıdaki örneklerin hangisinde
Sıletü’s-Suğrâ,
hangisindeSıletü’l-Kübrâ
bulunduğunu veya sıla yapılmadığını belirleyiniz.

مَالُهُ وَمَا كَسَبَ
•
لَمْ يَرَهُ أَحَدٌ

فِيهِ هُدًى
•
لَهُ الْمُلْكُ

وَإِنَّهُ عَلَى
•
وَلَهُ أُخْتٌ

Cevap Anahtarını Göster
  • مَالُهُ وَمَا كَسَبَ
    – Sıletü’s-Suğrâ.
  • لَمْ يَرَهُ أَحَدٌ
    – Sıletü’l-Kübrâ.
  • فِيهِ هُدًى
    – Sıla yapılmaz.
  • لَهُ الْمُلْكُ
    – Vasılda sıla yapılmaz.
  • وَإِنَّهُ عَلَى
    – Sıletü’s-Suğrâ.
  • وَلَهُ أُخْتٌ
    – Sıletü’l-Kübrâ.

Ders Özeti

  • Hâ-i Damîr, müzekker tekil gâib zamiridir.
  • Sıla, hâ-i damîrin vasıl sırasında kısa bir med sesiyle bağlanmasıdır.
  • Ötreli hâda vav, esreli hâda yâ sesi meydana gelir.
  • Hâdan sonra hemze gelirse Sıletü’l-Kübrâ uygulanır.
  • Sıletü’l-Kübrâ bu derste 4 hareke okunur.
  • Hâdan sonra hemze dışındaki harekeli bir harf gelirse Sıletü’s-Suğrâ uygulanır.
  • Sıletü’s-Suğrâ 2 hareke miktarıdır.
  • Hâdan önce sakin harf veya med harfi bulunursa genel olarak sıla yapılmaz.
  • Hâdan sonra hemze-i vasıl bulunduğunda vasıl hâlinde sıla yapılmaz.
  • Hâ üzerinde vakıf yapıldığında sıla düşer.

Akademik Not

Hâ-i damîrin sılası, kıraat ilminde yalnızca harfin yazılışına bakılarak
belirlenen bir konu değildir. Zamirin yapısı, kendisinden önceki ve sonraki
harflerin hareke durumları, vasıl-vakıf ilişkisi ve takip edilen kıraat
rivayeti birlikte değerlendirilir. Bu derste uygulamalar
Hafs’ın Âsım’dan rivayetiesas alınarak öğretilmektedir.